„The Voyage” w NOSPR: ostatnia wizja Jana Sawki ożyła w muzyce Skrzeka i słowie Stachury

To nie był zwykły koncert ani klasyczny pokaz multimedialny. W siedzibie Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach odbyła się światowa premiera spektaklu „The Voyage. Sawka. Skrzek. Stachura” – monumentalnego przedsięwzięcia, w którym obraz, dźwięk i poezja prowadzą widzów przez opowieść o człowieku: od narodzin, przez doświadczenie wojny, po leczenie ran i odrodzenie.

Wydarzenie ma szczególny ciężar także dlatego, że „The Voyage” to ostatni projekt Jana Sawki – urodzonego w Zabrzu artysty, którego prace trafiły do ponad 60 muzeów na świecie, w tym do Museum of Modern Art w Nowym Jorku oraz Biblioteki Kongresu USA. Sawka przez całe życie przekraczał granice mediów, a jego scenografie potrafiły nabierać rozmachu porównywalnego z wielkimi widowiskami. Jednym z głośniejszych przedsięwzięć była instalacja sceniczna przygotowana na trasę koncertową The Grateful Dead z okazji 25-lecia zespołu – scenografia podróżowała z grupą przez trzy lata.

Szczególne uznanie kieruję do Józefa Skrzeka – wybitnego kompozytora, autora muzyki i dyrygenta tego przedsięwzięcia. Jego pełna emocji kompozycja stała się sercem spektaklu, prowadząc publiczność przez kolejne etapy tej niezwykłej podróży: od stworzenia, przez doświadczenie wojny, po uzdrowienie i odrodzenie. (…) Jestem dumny, że premiera tego niezwykłego projektu odbyła się właśnie w Katowicach – mieście kultury, dialogu i ambitnych przedsięwzięć artystycznych.

Marcin Krupa, prezydent Katowic

Ostatnia praca Sawki: 1202 obrazy tworzące jedną animację

„The Voyage” powstawało latami – Jan Sawka pracował nad projektem przez 18 lat, budując wielką, spójną historię złożoną z 1202 obrazów. Każdy z nich przygotował na trzech osobnych panelach, korzystając z wielu technik. Ta różnorodność jest ważna, bo w finalnym efekcie poszczególne warstwy obrazu nie są tylko ilustracją, lecz nośnikiem emocji: od światła i nadziei po grozę i rozpacz.

• akrylu
• akwareli
• tuszu
• pasteli
• markerów
• kredek akwarelowych

Pierwotnie Sawka planował prezentację w formie analogowej projekcji – wielkoformatowych slajdów wykonanych ze zdjęć jego prac. Każdy obraz był projektowany tak, by płynnie przechodzić w kolejny, tworząc rodzaj animacji. Dziś spektakl można realizować cyfrowo, ale twórcy katowickiej premiery zachowali analogowy charakter prac oraz kluczową ideę przenikania kadrów.

Ważnym i poruszającym szczegółem jest moment domknięcia dzieła: ostatnie materiały wizualne do „The Voyage” Jan Sawka ukończył na pięć dni przed śmiercią. W procesie twórczym uczestniczyła już wtedy jego córka, Hanna Maria Sawka – współtwórczyni scenariusza, która nadała ostateczny kształt projektowi i wyreżyserowała katowicką premierę.

Muzyka Józefa Skrzeka: nie ilustracja, lecz odpowiedź

Autorem muzyki do światowej premiery „The Voyage” jest Józef Skrzek – kompozytor, multiinstrumentalista, wokalista, lider SBB i jedna z kluczowych postaci polskiej muzyki. Jak podkreślają twórcy, partytura nie pełni roli tła ani prostej ilustracji do obrazów Sawki. To osobna wypowiedź – muzyczna odpowiedź na tematy obecne w warstwie wizualnej: narodziny, wojnę, uzdrowienie, pamięć, stratę oraz odradzanie się.

W sali NOSPR-u zabrzmiało połączenie różnych energii i języków: rock progresywny, improwizacja, elektronika, brzmienia organowe, głosy solowe, chóry i instrumenty akustyczne. Wśród wykonawców znaleźli się m.in. Aga Zaryan, Elżbieta Skrzek, Karina Skrzeszewska oraz Piotr Wojtasik, Apostolis Anthimos, Steve Kindler, Mirosław Muzykant, Henryk Jan Botor, Kwintet Sonos i Chór Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, a także Akademicki Chór Politechniki Śląskiej oraz sam Józef Skrzek.

Stachura jako trzeci głos. Tryptyk: CREATION – WAR – HEALING

Trzecim filarem spektaklu jest poezja Edwarda Stachury. Jej obecność w „The Voyage” nie wynika wyłącznie z literackiej siły tekstów. Jana Sawkę i Stachurę łączyła osobista relacja, doświadczenie kontrkultury i podobna wrażliwość: potrzeba wolności, motyw wędrówki, kruchość człowieka oraz humanizm. Artyści podróżowali razem autostopem po Polsce, a Sawka ilustrował niemal wszystkie publikacje poezji i książki Stachury.

Struktura widowiska została zbudowana jak tryptyk:

1. CREATION – opowieść o narodzinach ludzkości, rozwoju kultury, aspiracjach i twórczej energii człowieka.
2. WAR – część ukazująca destrukcyjną stronę człowieczeństwa i przejmowanie kontroli nad światem.
3. HEALING – czas żałoby, leczenia ran i ponownych narodzin po traumie.

W tym układzie „The Voyage” staje się antywojennym spektaklem o człowieku i świecie, a zarazem podsumowaniem drogi Sawki – artysty, który myślał o sztuce szerzej niż w granicach jednej formy. W jego podejściu plakat bywał komentarzem, scenografia – przestrzenią społeczną, a multimedia – językiem opowiadania o doświadczeniu człowieka.

Organizatorzy i bilety

Organizatorem wydarzenia jest Stowarzyszenie Inicjatywa, a partnerami: Instytut im. Wojciecha Korfantego oraz Miasto Katowice. Bilety na „The Voyage. Sawka. Skrzek. Stachura” były dostępne w cenie od 155,50 zł do 207 zł na www.nospr.pl.

Światowa premiera w Katowicach dołącza do listy wydarzeń, które pokazują, jak lokalne korzenie mogą prowadzić do sztuki o globalnym zasięgu – i jak trzy różne języki: obraz Jana Sawki, muzyka Józefa Skrzeka i poezja Edwarda Stachury potrafią spotkać się w jednej, spójnej podróży.